Alerjik rinit tanısı, alerji ile uyumlu semptomları olan hastalarda, burun endoskopisi ve alerji testleri ile konulmaktadır. Alerjik rinit semptomları; burun akıntısı, hapşırık, göz yaşarması, burun tıkanıklığı, öksürük, boğazda Ve burunda kaşıntı, geniz akıntısıdır. Alerji ile uyumlu semptomları olan hastalarda burna yapılan endoskopik muayenede, burun mukozası ödemli, burun etleri şişmiş ve beyaz renkli bir akıntı saptanabilir. Alerjik rinitin ileri tanısında kullanılan testler, cilt testleri, nazal provokasyon testleri, laboratuvar testleri ve nazal yaymadır. En sık olarak kullanılan test, basit, ucuz, kolay uygulanır ve güvenilir olması gibi avantajları nedeniyle prick (delme) testidir.
Deri testi olarak bilinen Prick testinde hastanın ön koluna bir aplikatör sayesinde alerjenlerin olduğu ilaç damlatılır. Yarım saat süre sonrası ön kolda oluşan şişlikler değerlendirilerek test sonuçlandırılır. Ancak bu testin doğru sonuç verebilmesi için öncesinde kullanılan bazı ilaçların bırakılması gerekir. Bu ilaçlar alerjide ağızdan kullanılan antihistaminikler, bazı depresyon ilaçları ve cilde sürülen topikal kortizon içeren kremlerdir. Antihistaminikler ve depresyon ilaçlarının yedi gün önce, kremlerin ise testten üç hafta önce bırakılması gerekir. Test alerji semptomu olmayan kişilerde de pozitif çıkabilir. Testin pozitifliği alerji tanısını koydurmaz. Alerji semptomları olan kişilerde testin pozitifliği alerjik rinit tanısını koydurur. Prick test ağrısız ve pratik yapılan bir yöntemdir. Çok nadiren test yapılan kişide anafilaksi dediğimiz sistemik bir reaksiyon oluşabilir ancak bu oran oldukça nadir görülmektedir.
Alerjik rinit tanısını koymada bir diğer test ise kanda spesifik IgE bakılmasıdır. Spesifik IgE kanda bulunan alerjik maddeye karşı o maddeye özel üretilen IgE demektir. Örneğin kişide ev tozu alerjisi varsa ev tozu spesifik IgE ev tozuna karşı üretilmiş spesifik IgE demektir. Bu maddelerin ölçülmesi alerjik hastalıkların tanısında yardımcı olabilir. Ancak teşhis sadece bu test sonuçlarına bakılarak konmaz. Eğer hastalar derinin cevabını azaltacak ilaçlar alıyorsa, herhangi bir deri hastalığı varsa, test yapılan kişide anaflaksi riski varsa veya hasta deri testine koopere olamıyorsa, kanda serum spesifik IgE ölçümü yapılabilir. Kanda yaklaşık 600 maddeye karşı spesifik IgE ölçülebilmektedir. Bu yöntem Prick teste göre daha pahalıdır.
Alerjik hastaların yaklaşık %50 sinde Total IgE ölçümü normal olabilir. Total IgE miktarı yüksek olup hasta da atopi olmayabilir. Total IgE seviyesi viral enfeksiyonlarda, sigara içenlerde, lenfomada ve parasitozda artar. Yapılan çalışmalarda Total IgE miktarı10 IU/ml’nin altında olduğu durumlarda kişide atopi olma ihtimalinin %33 civarında olduğu, bu değerin 400 IU/mL seviyesinin üzerine çıktığı durumlarda ise atopi oranının %99’a kadar yükseldiği tespit edilmiştir.
Daha nadir kullanılan yöntem ise burun salgısında bakılan eozinofil miktarıdır. Nazal yayma da eozinofil miktarının %20 nin üzerinde olması, yada mast hücresi miktarının %3 den fazla olması tanıda alerjik rinit lehine bir bulgudur. Spesifik bir alerjenle yapılan nazal provokasyon testinde direnç de %100’ den fazla artış, 5 den fazla hapşırık ve 0.5 ml’den fazla sekresyon artımı pozitif olarak kabul edilmektedir.
Prof. Dr. Berna Uslu Coşkun